Evrim Ağacı

popüler kültürün pek sevdiği o sağ beyin duygusaldır, sol beyin mantıklıdır efsanesini ya da mantıkla duygunun beyinde iki düşman kutup olduğu fikrini baştan çöpe atalım. beyinde mantık ve duygu birbirinden bağımsız çalışan ayrı bölmeler değil, birbirine sıkı sıkıya bağlı fonksiyonel ağlardır. bir insanın daha duygusal ya da daha mantıklı algılanması, prefrontal korteks ile limbik yapılar arasındaki fonksiyonel bağlantısallık, bilişsel yeniden çerçeveleme hızı ve nöromodülatör dengesindeki bireysel biyolojik farklardan kaynaklanır.

laboratuvarda sabaha karşı fmri verisi temizlerken veya reviewer 2'nin tamamen kişisel hezeyanlarla yazdığı ret gerekçesini okurken hissettiğim o derin tükenmişlik tam olarak bu devrelerin eseri. duygusal uyaranların birincil işleme merkezlerinden olan amigdala ve insula, prefrontal korteksin özellikle ventromedial ve dorsolateral bölgeleriyle sürekli çift yönlü haberleşir. ventromedial prefrontal korteksten amigdalaya uzanan baskılayıcı yolakları daha kuvvetli çalışan bireyler, duygusal tepkileri bilişsel süzgeçten daha hızlı geçirir. fakat bu durum onların duygusuz birer mantık abidesi olduğu anlamına gelmez. nörolog antonio damasio'nun somatik imleç hipoteziyle ortaya koyduğu üzere, prefrontal hasar nedeniyle duygusal sinyalleri karar süreçlerine katamayan bireyler üstün bir mantık sergilemez, aksine en basit gündelik kararları bile alamaz hale gelirler.

tablonun diğer tarafında ise nörokimyasal zemin ve otonom sinir sistemi duyarlılığı yer alıyor. dopamin, serotonin ve noradrenalin iletimindeki genetik çeşitlilik, çevresel uyaranların ne kadar hızlı fizyolojik uyarılmaya dönüşeceğini belirler. kiminde sempatik sinir sistemi ve amigdala en ufak belirsizlikte hipotalamus üzerinden stres eksenini tetiklerken, kiminde vagal tonus ve parasempatik fren mekanizmaları daha aktiftir. bilişsel sinirbilimde bu durum belirginlik ağı ile merkezi yönetici ağ arasındaki dinamik dengeyle incelenir. özetle daha duygusal dediğimiz insanlar duyguyu mantığa kasten tercih etmez, beyinleri gelen verilerin duygusal değerini daha yüksek kazançla işler.

Kısa ve net cevap: Hayır! Yüze sarımsak sürmek ne olmayan bir kökten yeni sakal çıkarır ne de var olan telleri kalınlaştırıp gürleştirir. Üstelik gür bir sakal hayali kurarken cildinizi yakma ve var olan köklere de zarar verme riskiniz epey yüksek!

Sakal gelişimi tamamen genetik kodlarımız ve vücudumuzdaki androjen hormonları, özellikle testosteron ile dihidrotestosteron (DHT) arasındaki biyolojik iletişime bağlıdır. Derimizin altında genetik olarak programlanmış bir kıl folikülü yoksa, dışarıdan sürülen hiçbir bitki veya karışım oraya sıfırdan yeni bir folikül ekleyemez. Sarımsak hormon dengenizi ya da genetik yapınızı değiştiremeyeceğine göre, kıl kökü bulunmayan yerlerden sakal fışkırtması biyolojik olarak imkansızdır!

Peki bu şehir efsanesi nereden çıktı? Tıpta alopesi areata, yani halk arasındaki adıyla sakalkıran veya saçkıran gibi otoimmün kaynaklı bölgesel dökülmelerde sarımsağın içindeki allisin ve kükürtlü bileşikler araştırılmıştır. Bazı küçük klinik çalışmalarda, sarımsak jelinin bölgesel kan dolaşımını artırarak ve bağışıklık tepkisini hafifçe uyararak dökülen kılların yeniden çıkmasına destek olabileceği görülmüştür. Fakat bu durum, zaten var olan ama bağışıklık sistemi saldırısıyla dökülmüş köklerle ilgilidir, genetik olarak sakal çıkmayan bir bölgede yeni sakal üretmekle hiçbir alakası yoktur!

İşin en tehlikeli boyutu ise cilt sağlığıdır. Çiğ sarımsağı ezerek cilde doğrudan sürmek temas dermatiti ve kimyasal yanıklara yol açabilir. Sarımsaktaki yakıcı enzimler yüz gibi ince ve hassas bir deride kızarıklık, su toplama ve derin tahriş oluşturur. Bu iltihaplanma süreci skar dokusuna dönüşürse, var olan sağlıklı kıl kökleriniz de kalıcı olarak hasar görebilir. Yani sakal gürleştireyim derken cildinizden olabilirsiniz, aman dikkat!