Kambriyen Dönemine Ait Solucan Fosilleri

Yazdır Kambriyen Dönemine Ait Solucan Fosilleri

Chengjiang Biyotası, metazoalar içerisinde konağa özgü istilanın (host-specific infestation) ilk örneğini sunuyor.

Kambriyen patlaması, fosil kayıtlarından yapılan araştırmalar üzerinden dünyada başlıca hayvan gruplarının ortaya çıkması ile ilgilidir ve evrimsel tarih içerisinde esrarını korumuştur. Ancak dünyanın birçok yerinde son derece iyi korunmuş ve bir arada bulunan fosillerin bulunması bu olay hakkında en iyi bilgilere sahip olmamızı sağlamıştır. Güneybatı Çin'de Yunnan eyaletinde geniş bir alan içerisinde yer alan Chengjiang bölgesinde 520 milyon yıl öncesine tarihlenen son derece iyi korunmuş hayvan fosilleri kaydedilmiştir. Su altı yaşamın en erken dönemlerinde yaşamış zengin hayvan ekosistemleri ve Kambriyen dönemine ait en eski canlı toplulukların yapıları hakkında bize bilgiler sunmaktadır. Chengjiang Biyotasının Prof. Xianguang Hou tarafından 1984 yılında keşfedilmesinden bu yana 16 filum içerisinde 200'ün üzerinde hayvan türü kaydedilmiştir ve o zamandan beri bizi şaşırtmaya devam etmektedir. Dünya üzerinde yaşamış en eski canlı toplulukları arasında yer alan solucanlar ise önemli bir yere sahiptir.

Chenjiang Biyotasında eklembacaklılar sınıfına ait türlerle beraber hem taksonomik çeşitlilik miktarı hem de birey sayısı açısından 50'nin üzerinde değişik türden solucan türüne rastlanmıştır. Bu solucan türlerinin çoğu günümüzde sadece 19 türü olan ve penis solucanı adıyla bilinen Priapulida filumuna ait canlılardır. Sayısız örnekleri içerisinde barındıran Chengjiang Biyotasında bu filum içerisinde en yaygın olan iki tür Cricocosmia jinningensis ve Mafangskolex sinensis'tir. 

20 yıl önce , Leicester Üniversitesinden Prof. Sarah Gabbott ve Prof. David Siveter ile birlikte ‘Chengjiang Fosil Yatağında Kambriyen Dönemi Öncesine Ait Solucanvari Canlılar’ konulu doktora projeme başlamıştım. Yunnan Üniversitesinde Yunnan Key paleobiyoloji laboratuvarında solucan türlerini titizlikle incelerken 3500'e yakın örnek içerisinde görebildiğim kadarıyla, vücudundan dışarıya doğru bir şeyler uzanan C. jinningensis ve M. sinensis türleri ilgimi çekti. Merakımı çekmesine karşın başka projeler üzerinde çalışıyordum, bu yüzden bu örnekler bir tarafta beklemek zorunda kaldı. 2011'de Londra Dünya Tarihi müzesinde doktora sonrası araştırmama başladığım sırada birkaç örnek daha keşfedildi. Çalışmamın başlangıç aşamasında çalışma arkadaşım Prof. Greg Edgecombe ile beraber, bu uzantıların C. jinningensis ve M.sinensis türlerinin vücudundan çıkan ‘büyüme fazlalılığı’ olabileceği aklımıza geldi. Bu düşünce bizi heyecanlandırdı, çünkü uzuv prototipini temsil etmesi bakımından hayvanların evriminde var olan boşlukların doldurulması hususunda bize bir ipucu sunabilirdi. Yine de taşlar yerine oturmuyordu; biz de yeni örnekler gün ışığına çıkabilir düşüncesiyle beklemeye başladık.

2 yıl sonra Yunnan Key Paleobiyoloji Laboratuvarından (YKPL) çalışma arkadaşım Prof. Peiyun Cong, C.jinningensis türünden kıvrımlı ince uzun bir vücut şekline sahip ve bu vücuda yapışık çok sayıda çıkıntısı olan son derece iyi korunmuş sayısız örnek topladı. Bu harika numunede görülen ayrıntı miktarı nedeniyle önceki örneklerle olan bağlantı sonunda gün yüzüne çıkarılarak taşlar yerine oturmuş oldu. Bu küçük bovling lobutu şeklindeki uzantılar aslında C. jinningensis ve M. Sinensis’in vücudundan uzanan fazla büyümeyle alakalı bir durum değildi. C. jinningensis ve M. sinensis vücuduna ait olmayan Inquicus fellatus adlı bütünüyle bağımsız ve yeni solucan türüne ait olan başka bir türe aitti. Sonra, Dr. Dayou Zhai tarafından bulunan başka iki örnek daha bu araştırma içerisine dahil edildi.

A. Peiyun Cong tarafından toplanan YKLP 13226 adlı en iyi fosil örneği. B. Sanatçı Robert Nicholls'ün yapmış olduğu Inquicus fellatus'un C. jinningensis üzerine olan istila rekonstrüksiyonu.

Bu keşifle bulmacayı tamamlamak şöyle dursun, aksine, tabiri caizse yeni bir "solucan kutusu"nun kapağını açmış olduk ve açmış olmamızla birlikte bir soru yağmuruna tutulduk: Bu küçük solucanlar nedir? I. fellatus ve diğer türler arasındaki ilişki nedir? I. fellatus daha büyük solucanların bedenlerine neden ve nasıl yapışıyordu? Birçok kuruluşun katılımıyla beraber, birçok araştırmacı bu soruları yanıtlamak için uzmanlıklarını ve tecrübelerini paylaştı. Ulusal Sağlık Bakanlığından (NHM) elektron ve konfokal (eş odaklı) mikroskobi uzmanı olan Dr.Tomasz Goral'ın yardımlarıyla, daha fazla bilgi edinmek ümidiyle fosil numunelerine bildiğimiz tüm yöntemleri uyguladık. Geçtiğimiz yıl, Leicester Üniversitesinden Profesör Mark Williams ve David Siveter ve Oksford Üniversitesinden Prof. Derek Siveter'in katılımıyla YKLP'de bir tartışma ve araştırma yazısı toplantısı düzenlenerek yazarlar tarafından pek çok fikir dile getirildi. Bu düşünceler arasında bu küçük solucanların C. jinningensis ve M. Sinensis’in yavruları olup olmadığı tartışıldı. Ancak bu olasılık, bu küçük solucanların iki farklı ev sahibi türle bir benzerliği olmadığı ve ne konak solucanla ne de konak solucana özgü larva tipiyle ortak özellik taşımadığı düşüncesiyle bertaraf edildi. Bu sebeple vakanın, simbiyotik yaşamın erken dönemlerine ait bir örnek olduğuna kanaat getirildi.

Daha sonra I. fellatus türünün iri solucanlar üzerinde yaşayan bir parazit olabileceğini düşündük ki Prof. Cong hala bu görüştedir. Ancak I.fellatus’un ağız kısmı konak canlının bedeninin tersi yönüne bakmakta; bağlantının gerçekleştiği dairesel kısım konağın üst derisinden içeri girmemektedir ve ayrıca bu bağlantı sebebiyle konak solucanların zarar gördüğüne dair hiçbir delil yoktur. Aynı zamanda iri solucanların bu tip bir ilişkiden bir çıkarlarının (faydalarının) olmayışı, I. fellatus ve ev sahibi solucanlar arasındaki ilişkinin komensal (ortakçı) bir mahiyete sahip olmuş olabileceğini akla getirmektedir. Modern düzenlemeler ile beraber yapılan karşılaştırmalarda şu sonuca ulaşılmıştır: Chenjiang su altı yaşam içerisindeki topluluklarda yaşamış olan 50 solucan türü içerisinde I.fellatus’un sadece C. jinningensis ve M. sinensis türlerini istila etmesi durumu, konak seçimine ve konak değişimine ait ilk örnekler olduğunu göstermektedir.

Lusida kamerasıyla biraz fazla çalışma ve titiz araştırmalar sonrasında hayvan detayları hakkında daha fazla bilgi elde ettik. Agrega enfestasyonunun (toplu istila), konak seçiminin ve konak değişiminin ilk delilleriyle beraber simbiyoz yaşama dair en net örnekleri Nature Ecology and Evolution dergisine sunduk. I.fellatus türünün, karnı kıllı solucanlarla (Gastrorichs) ve çok hücreli su hayvanlarıyla (rotifers) hem ortak hem de farklı yönlerinin oluşu sebebiyle taksonomik akrabalığının net olmayışı ve ayrıca bu iri solucanları neden ve nasıl istila ettikleri gibi sorulara karşın bu çalışma, Kambriyen ekosisteminin karmaşıklığı hakkındaki bilgimizin içerisindeki önemli bir boşluğu dolduracaktır. Güncel birçok paleontolojik araştırma ile karşılaştırılmasıyla beraber bu çalışmanın, Kambriyen dönemi boyunca taksonomik çeşitlenmede olduğu kadar ekolojik çeşitlenme konusunda da daha fazla tartışma getireceğini umuyoruz.

Yazan: Xiaoya Ma (Doğal Tarih Müzesinde Bağımsız Araştırmacı)

Teşekkür: Bu çeviri için Ali Aslan'a teşekkür ederiz.

Düzenleyen: Ayşegül Şenyiğit

Kaynak: Nature

6 Yorum